İçinde bulunduğumuz hafta, en uzun, en karanlık, ulusal yas haftası. Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat gecesi 04:17’de yaşanan 7,7’lik deprem ve aynı gün 13:24’deki 7,6’lık depremle derinden sarsıldık. Acımız tarif edilemez, yaşananların telafisi şu an çok zor görünüyor.
Tüm hafta ekonomiye dair “parasal” hiçbir konuyu dinlemedim, konuşan da olmamıştır sanırım. Depremin ekonomiye etkileri, deprem vergileri, vergi terkini, afet fonu gibi “parasal” mevzuları yazmayı ve yazıldıysa da okumayı içim almadı. Çünkü yitip giden yaşamlar, aynı bayrağın altında, aynı yurt sınırları içinde birlikte yaşadıklarımızdı, birbirimizden haberdar olsak da olmasak da. O nedenle eğer bir şeyler yazacaksam, o mutlaka “insan”a dair olmalıydı.
Acı bir rastlantı; 6 Şubat günü saat 10:00’da TÜİK 2022 yılına ait Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçlarını açıkladı. Türkiye nüfusu 2022 sonu itibariyle 2021 yılına göre 600 bin kişi artarak 85.279.553 kişiye ulaşmış. Ağrı, Muş, Kars, Gümüşhane, Hakkâri, Ardahan gibi bazı illerimizde bir yıl içinde nüfus kısmen azalırken, diğer illerde de artmış.
Depremden etkilenen 10 ilimizin (Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye ve Şanlıurfa) Türkiye nüfusuna oranı %15,74. 2022 yılı nüfusumuza oranladığımızda bu büyük yıkımdan 13.423.001 kişinin etkilendiği ortaya çıkıyor.
Depremden etkilenen iller arasında nüfusu az olan illerimiz, Kilis ve Osmaniye. Kilis’in nüfusu Türkiye nüfusunun binde 17’si, Osmaniye’ninki binde 66’sı. Adıyaman’ın nüfusu Türkiye nüfusunun binde 74 iken, Malatya’nınki ise binde 95’i, yani %1’e yakın.
Depremin yıktığı nüfusça daha kalabalık illerimiz var. Diyarbakır 1.804.880 kişilik nüfusu ile Türkiye nüfusunun %2,12’sini barındırıyor. En kalabalık il Adana ve Adana’nın nüfusu 2.270.406 kişi ile Türkiye nüfusunun %2,67’sini oluşturuyor. Gaziantep’in nüfusu 2.154.051 ve bu ilimizde Türkiye nüfusunun %2,53’ü yaşıyor. Şanlıurfa, bu bölgede kalabalık illerimizden biri, nüfusu 2.170.110 kişi ve Türkiye nüfusunun %2,54’ü bu ilimizde ikamet ediyor. Depremin merkez üssü Kahramamaraş’ta 1.177.436 kişi yaşarken bu nüfus Türkiye nüfusunun %1.38’ini oluşturuyor. Son olarak en büyük can kaybının olduğu ve kurtarma ekiplerinin ve yardımların geç ulaştığı Hatay’ımızın nüfusu 1.686.043 ile Türkiye nüfusunun %1.98’i.
Bu yazıyı yazdığım 9 Şubat 2023 13:30 itibariyle depremde can kaybı 14.014’e, yaralananların sayısı da 63.794’e yükselmişti. Deprem uzmanları ölü ve yaralı sayılarının önümüzdeki günlerde çok daha fazla artacağından endişeliler.
Türkiye’nin değişik dönemlerde çizilen deprem haritasına göre 5 deprem bölgesi bulunuyor. Birinci derece deprem bölgesi Türkiye yüzölçümünün %42’sini oluştururken, ikinci derece deprem bölgesi de %24’ünü oluşturuyor. Ama haritada ilk göze çarpan maalesef depremin yıktığı illerin çoğunun zaten Doğu Anadolu Fay hattının üzerinde bulunduğudur.
6 Şubat depremlerinin yıktığı illerin yüzölçümü büyüklüğü de yıkımın ne kadar geniş bir alanda meydana geldiğini gösteriyor. 10 ilin toplam yüzölçümü 99.035 km2 ve Türkiye yüzölçümünün %12,64’ü.
Görüyoruz ki Türkiye nüfusunun %15,74’ü, Türkiye’nin %12,64’ü büyüklüğünde bir alanda kilometrekareye de 135 kişi düşecek şekilde yaşıyordu.
Bu arada TÜİK’in bu istatistiğinde İstanbul için de bazı bilgiler var. İstanbul’da km2’ye 3.062 kişi düşüyor. Çünkü İstanbul’da yaşayan yaklaşık 16 milyon kişi, Türkiye yüzölçümünün binde 6,5’ine sığmaya çalışıyor, 30-50 katlı binalarda üst üste yaşıyor. Büyük bir İstanbul depreminde AFAD’ın bu depremdeki kurtarma ekiplerinin kat kat fazlasına ihtiyaç olacak, tabi zamanında ulaşılabilirse.
Normal zamanlarda istatistiklerde demografiye, ekonomiye dair pek çok olguyu “sayı”larla ifade etmek alışık olduğum bir durum. Ama maalesef “insan”, deprem nedeniyle, kazaen, ihmal ile can verdiğinde “sayı”larla ifade edilmesi hiç alışılacak bir durum değil, olmamalı da.
Prof.Dr. Binhan Elif YILMAZ
9.2.2023
